- Z umiarkowanym szacunkiem i zadowoleniem przyjęliśmy decyzję prezydenta Andrzeja Dudy o zawetowaniu ustaw o Sądzie Najwyższym i Krajowej Radzie Sądownictwa. Niesie ona nadzieję na porozumienie i zażegnanie konfliktu, który w ostatnich dniach zdominował życie publiczne w naszym kraju. Doświadczenie polskiego Okrągłego Stołu, jak również pomarańczowej rewolucji i Majdanu, uczą nas o wartości dialogu, pertraktacji i kompromisu. Są one potrzebne i możliwe nawet w najbardziej krytycznych i kryzysowych momentach historii. Tym bardziej powinny stać się one instrumentem, który znajduje zastosowanie w sytuacji obecnej. Pozycja ustrojowa prezydenta predestynuje go do roli mediatora i rozjemcy.
- Wyrażamy nadzieję, że zapowiedziane przez prezydenta szerokie konsultacje społeczne nie tylko obniżą temperaturę sporu, lecz i przyczynią się do opracowania wysokiej jakości projektów ustaw, które – w sposób faktyczny – będą służyły usprawnieniu funkcjonowania polskiego sądownictwa. Debata o jego reformie jest nam bardzo potrzebna; bardzo istotne jest w niej uwzględnienie zarówno oczekiwań społecznych, przedstawicieli instytucji systemu sądowniczego, jak również głosu środowisk eksperckich, w tym międzynarodowych. Dialog pomiędzy różnymi środowiskami jest wartością kluczową i nadrzędną. Cieszymy się, że donośny głos obywateli został w tej materii wysłuchany. Postulowana emancypacja i bardziej asertywna prezydentura Andrzeja Dudy mogą wyjść mu naprzeciw.
- Istotne znaczenie ma również umożliwienie Sądowi Najwyższemu podjęcia decyzji w sprawie wyboru Julii Przyłębskiej na prezesa Trybunału Konstytucyjnego oraz zastosowania prawa łaski wobec członków byłego kierownictwa CBA: Mariusza Kamińskiego, Macieja Wąsika, Krzysztofa Brendela i Grzegorza Postka. Muszą być one w pełni respektowane.
- Brak weta ustawy o ustroju sądownictwa powszechnego, w istotny sposób godzi w niezależność wymiaru sprawiedliwości naruszając tym samym konstytucyjną zasadę trójpodziału władzy. Ta ustawa nie może stać się częścią polskiego systemu prawnego z tego samego powodu, do którego odwoływał się prezydent uzasadniając swoją wczorajszą decyzję: przyznaje ona nadzwyczajne uprawnienia Ministrowi Sprawiedliwości i jednocześnie Prokuratorowi Generalnemu. Możliwość niemal całkowicie swobodnego odwoływania i mianowania przez organ władzy wykonawczej prezesów wszystkich sądów powszechnych w Polsce wzbudza w pełni uzasadnione kontrowersje. Rozwiązanie to budzi ogromne wątpliwości i w sposób trudny do przecenienia podważy społeczne zaufanie do wymiaru sprawiedliwości, w tym bezstronności przyszłych orzeczeń. Sprzeczne z konstytucją uregulowania ustawy są faktem, któremu mocy prawnej nie może nadać prezydencki podpis. Sędziowie i obywatele nie powinni poddawać się nowym uregulowaniom i odwoływać się do konstytucji bezpośrednio.
- Porządek konstytucyjny i szacunek dla rządów prawa w Polsce nie zostanie w pełni przywrócony bez odwrócenia zmian Trybunale Konstytucyjnym, które sparaliżowały jego funkcjonowanie i w sposób fundamentalny osłabiły jego wiarygodność. Niezależność Trybunału i niepodważalność jego wyroków kanalizują emocje polityczne i społeczne służąc tym samym rozwiązywaniu najgorętszych sporów w sposób przewidziany procedurami konstytucyjnymi.
- Nadzwyczajna mobilizacja i czujność polskiego społeczeństwa obywatelskiego jednoznacznie służą planowanej reformie sądownictwa. Muszą zostać one utrzymane, a aktywność obywatelska powinna spotykać się ze zrozumieniem i wsparciem ze strony władz. Obywatele mają nie tylko prawo, lecz obowiązek stanowczej i zdecydowanej reakcji w obronie wartości i zapisów konstytucji. Pokojowe demonstracje są prawem, którego nie wolno podważać i naruszać. Nie wolno podważać także zaufania do organizacji pozarządowych i innych inicjatyw społecznych poprzez przypisywanie im, wbrew faktom i zdrowemu rozsądkowi, intencji wywołania rozruchów z zamiarem obalenia władzy w sposób siłowy dzięki podejrzanemu finansowaniu zza granicy. Najwyższe uznanie należy się obywatelom czynnie występującym w obronie sądownictwa. Władza musi kierować się mądrością i rozwagą, a opozycja i społeczeństwo obywatelskie muszą pozostać czujne jednocześnie zachowując umiejętność adekwatnej oceny sytuacji: ostrożność nie może prowadzić do kunktatorstwa a radykalna bezkompromisowość do przemocy.
- Wielka odpowiedzialność spoczywa na obecnej większości parlamentarnej. Jesteśmy przekonani, że po prawej stronie sceny politycznej znajdują się ludzie dobrej i silnej woli, gotowi stać na straży rządów prawa i wolności obywatelskich. Fundacja Otwarty Dialog przez kilka lat miała przyjemność współpracy z licznymi parlamentarzystami Prawa i Sprawiedliwości, wśród których znajdowali się m. in. Adam Lipiński, Małgorzata Gosiewska, Tadeusz Woźniak, Krzysztof Maciejewski, Piotr Pyzik, Michał Dworczyk. Na przestrzeni ostatnich kilku lat uczestniczyli oni w misjach obserwacyjnych na Ukrainie, w Rosji i Kazachstanie. Razem wspieraliśmy protestujących na Majdanie, organizowaliśmy pomoc humanitarną i ratowaliśmy polskiego obywatela Aleksandra Orłowa przetrzymywanego w odeskim areszcie śledczym. Mogliśmy liczyć na ich wsparcie w obronie uchodźców politycznych i ich bliskich, na pomoc w uzyskaniu przez nich ochrony i azylu na terytorium RP. W słusznych sprawach współpracowali oni – ponad codziennymi podziałami – z przedstawicielami innych ugrupowań. Winni im za to jesteśmy głęboki szacunek i podziękowania. Wierzymy, że zatroskani o konstytucję obywatele naszej Ojczyzny będą mogli liczyć na ich zrozumienie i życzliwość w trakcie dalszych prac legislacyjnych nad projektami reformy sądownictwa.
Bartosz Kramek, Przewodniczący Rady Fundacji Otwarty Dialog
* * *
Fundacja Otwarty Dialog od 2009 r. jest apolityczną organizacją pozarządową, która zajmuje się obroną praw człowieka, rządów prawa i demokracji w krajach postsowieckich. Od 2013 r. prowadzi międzynarodową kampanię na rzecz reformy Interpolu, wykorzystywanego przez państwa niedemokratyczne do ścigania uchodźców politycznych. Fundacja jest członkiem koalicji #LetMyPeopleGo, w ramach której podejmuje na forum międzynarodowym działania na rzecz obrony ukraińskich więźniów politycznych więzionych na terytorium Krymu i Rosji. Na przełomie 2013/2014 r. Fundacja zorganizowała polską misję obserwacji i wsparcia obywatelskich protestów na Majdanie, a następnie organizowała pomoc humanitarną dla przesiedleńców i wsparcie dla żołnierzy przeciwstawiających się rosyjskiej agresji. W latach 2014-2016 prowadziła w Warszawie centrum pomocy obywatelom Ukrainy w Polsce “Ukraiński Świat”.
Zobacz także:
