Weto prezydenta Karola Nawrockiego stawia pod znakiem zapytania los niemal miliona obywateli Ukrainy przebywających w Polsce: ich prawo pobytu wygaśnie wraz z końcem września 2025 r. Według raportu firmy doradczej Deloitte i ONZ-owskiego biura UNHCR pracujący w Polsce uchodźcy z Ukrainy odpowiadają za 2,7 proc. naszego PKB, generując rocznie dodatkowo 98,7 mld zł. Ich stopa zatrudnienia wyniosła 69 proc. (według danych na 2024 r.), a wskaźniki te systematycznie rosną. Całkowita, przybliżona liczba Ukraińców w naszym kraju może wynosić dwa miliony osób. Powinniśmy robić wszystko, by nie tylko zatrzymać ich w Polsce, ale stworzyć im jak najlepsze warunki do rozwoju.
Ukraińskie flagi coraz powszechniej budzą w Polsce niechęć i otwartą agresję, a zagrożenie ze strony rewanżystowskiej Rosji pozostaje w cieniu ukrainofobii. W ostatnich miesiącach ten resentyment eskaluje, a winę za niego w wydatnym stopniu ponoszą tak rosyjska propaganda, jak i rodzima klasa polityczna. Tymczasem nowy lokator pałacu prezydenckiego zawetował nowelizację ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy, czym przekroczył wszelkie granice, ochoczo wpisując się w cele polityki Kremla.
Zawetowana ustawa – oparta na projekcie MSWiA – zawierała szereg umiarkowanie niekorzystnych rozwiązań, idących pod prąd faktycznej roli odgrywanej przez Ukraińców w polskiej gospodarce, potrzebom rynku pracy, nauki i demografii. Wiązały się one między innymi z wydłużeniem czasu oczekiwania na podstawowe zezwolenia związane z pobytem i funkcjonowaniem obywateli tego kraju w Polsce (formalnie dając wojewodom więcej czasu na załatwianie tych spraw). Były one niekorzystne, bo problem jest odwrotny – sprawy te ciągną się miesiącami, trwając zdecydowanie zbyt długo. Co najważniejsze jednak ustawa przedłużała ochronę tymczasową przyznaną uchodźcom wojennym do marca 2026 r.
Uchodźcy a sprawa polska
Odmawiając podpisania ustawy, Karol Nawrocki postawił pod znakiem zapytania los niemal miliona obywateli Ukrainy: ich prawo pobytu wygaśnie w ciągu kilku tygodni, wraz z końcem września 2025 r. Przypomnijmy jednocześnie, że według raportu firmy doradczej Deloitte i ONZ-owskiego biura UNHCR, pracujący w Polsce uchodźcy z Ukrainy odpowiadają za 2,7 proc. naszego PKB, generując rocznie dodatkowo 98,7 mld zł. Ich stopa zatrudnienia wyniosła 69 proc. (według danych na 2024 r.), a wskaźniki te systematycznie rosną. Całkowita, przybliżona liczba Ukraińców w naszym kraju może wynosić dwa miliony osób.
Racjonalnie, powinniśmy robić wszystko, by nie tylko zatrzymać ich w Polsce, ale stworzyć im jak najlepsze warunki do rozwoju – alternatywą jest ich reemigracja do krajów Europy Zachodniej, ewentualnie powrót do Ukrainy.
Nawrocki, wetując ustawę, zapowiedział w tym zakresie własną inicjatywę legislacyjną, która ma opierać się między innymi na utrudnieniach w nabywaniu obywatelstwa, odebraniu prawa do wsparcia finansowego na dzieci w postaci 800+ dla ukraińskich rodziców, którzy nie pracują, jak również zakazie „promocji banderyzmu” i jego symboli, co miałoby podlegać penalizacji na równi z nazizmem i komunizmem.
Oznacza to, że w imię korzyści politycznych patronującego mu Prawa i Sprawiedliwości, Nawrocki postanowił cynicznie przeciwstawić się wyimaginowanemu, lecz nośnemu medialnie zagrożeniu. Stepan Bandera wszak z grobu nie wstanie, a inwazję na Polskę regularnie ćwiczy na Białorusi Putin. Współczesny ukraiński nacjonalizm nie ma charakteru antypolskiego, a Polskę traktuje jako głównego sojusznika przeciwko Rosji.
Z kolei piętnowany w Polsce kult UPA związany jest z wieloletnim i tragicznym oporem przeciwko sowietyzacji, a świadomość rzezi wołyńskiej w ukraińskiej świadomości społecznej pozostaje nikła. Także budzące często grozę u nas, same czerwono-czarne barwy są wieloznaczne i wykraczają poza symbolikę Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów (OUN-B). Jej tradycje sięgają ukraińskiej kultury ludowej, a nawet Kozaków zaporoskich. W czasie I wojny światowej i bezpośrednio po niej posługiwali się nią żołnierze niektórych formacji Ukraińskiej Republiki Ludowej, a współcześnie czerwono-czarna flaga oznacza przede wszystkim determinację w walce o niepodległość; żołnierską gotowość do oddania życia za Ukrainę. I jako taka jest tam powszechnie obecna – od herbów jednostek wojskowych po miejsca pamięci.
Nie przeszkadza to polskim patriotom w walce z demonami przeszłości, której ofiarami padają dziś choćby wyzwane w szkołach od „banderowców” ukraińskie dzieci (niemające najczęściej zielonego pojęcia, o co chodzi). Jeśli wobec tego w Ukrainie, na historycznym gruncie, wyrośnie w przyszłości resentyment antypolski, to sami będziemy za niego odpowiedzialni.
Bandera, Bąkiewicz, Braun
Ironicznie, zwalczając UPA i Banderę w poszukiwaniu „politycznego złota”, nie potrafimy sobie poradzić z neofaszystowskimi, otwarcie ksenofobicznymi i rasistowskimi postaciami na krajowym podwórku – od hołubionego przez PiS lidera narodowców Roberta Bąkiewicza, po sympatyka Putina i ukrainożercę Grzegorza Brauna. Tymczasem działalność ich organizacji – Ruchu Obrony Granic i partii Konfederacja Korony Polskiej – powinna zostać zakazana na gruncie artykułu 13 Konstytucji, który ich idee i działalność uznaje za niedopuszczalne.
Jeżeli radykalny, szowinistyczny projekt Nawrockiego nie zostanie przyjęty, milion Ukraińców straci podstawę do pobytu w Polsce. Niezależnie jednak od ostatecznych rozwiązań, tego rodzaju retoryka elit politycznych pogarsza i tak coraz bardziej toksyczną atmosferę wokół Ukraińców w naszym kraju, w niewybaczalny sposób niszcząc relacje dobrosąsiedzkie. Pytanie o to, kto jest głównym beneficjentem tego procesu, urąga elementarnej inteligencji.
Co więcej, prezydenckie weto bezpośrednio blokuje dalsze finansowanie przez Polskę systemu łączności – internetu satelitarnego Starlink, który wykorzystują ukraińskie siły zbrojne.
Retoryczne stają się także pytania o skuteczność oporu w prowadzonej przeciwko nam przez Rosję wojnie hybrydowej, jak i naprawdę istotne dziedziny relacji z Ukrainą – te dotyczące wojskowości i przemysłu obronnego (z uwagi tak na wojnę, jak i odbywającą się w Ukrainie rewolucję technologiczną). Deklaracji odnośnie do reform w tym zakresie na bazie doświadczeń ukraińskich od jakiegoś czasu nie brakuje, można jednak odnieść wrażenie, że ich wdrożenie ma niższy priorytet niż walka z neobanderyzmem.
Chora polska logika polityczna nijak ma się do rzeczywistości i realnych wyzwań, powoduje jednak bardzo realne problemy.
Szalejąca ksenofobia
Jeden z moich ukraińskich przyjaciół, od 15 lat mieszkający w Polsce grafik komputerowy, ojciec kilkuletniej córki, powiedział mi, że boi się o swoją rodzinę. Ksenofobia buzuje, zataczając coraz szerszy krąg (jej filarami poza ukrainofobią jest nienawiść do imigrantów o innym kolorze skóry, a także germanofobia i antysemityzm), ale głównym obiektem nienawiści stają się – zasadniczo bezbronni – Ukraińcy w Polsce. O budzących niepokój incydentach antyukraińskich pisałem po raz pierwszy w 2019 r.
Wtedy przestępstwa z nienawiści były faktycznie incydentami – teraz wyzwiska i ataki fizyczne stają się ponurą codziennością. Kompletnie nie radzą sobie z nimi organy ścigania, a mieszkający w Polsce Ukraińcy przestają poznawać kraj, w którym żyją. Relacje historyczne przywodzą na myśl duszne lata 30., antysemicką nagonkę 1968 r. lub – w najlepszym wypadku – antypolskie nastroje w Wielkiej Brytanii, które walnie przyczynił się do opuszczenia przez nią Unii Europejskiej.
Wina za to spada kolektywnie – choć w różnym stopniu – na niemal całą polską klasę polityczną. Ideologiczna abdykacja na rzecz antyimigranckiej i coraz bardziej faszyzującej prawicy, w nadziei na zjednanie sobie części elektoratu, okazała się przeciwskuteczna. Przejmowanie agendy PiS-u nie przysporzyło popularności tracącym w sondażach liberałom (demokratom), za to odebrało im wiarygodność.
Ostatnim wyrazem tego rodzaju nieszczęsnej polityki stała się – tyleż histeryczna co wyrachowana – reakcja na młodzieżowe burdy podczas koncertu postsowieckiego rapera Maksa Korzha. Choć towarzyszące koncertowi destrukcyjne emocje były niczym w porównaniu do zniszczeń powodowanych nieraz przez rodzimych kibiców piłkarskich, władze postanowiły przeprowadzić masowe deportacje kilkudziesięciu obywateli Ukrainy i Białorusi, którzy mieli naruszyć przepisy porządkowe.
Pikanterii sprawie – i pretekstu do radykalnych działań – dodała obecność pojedynczych „flag UPA” w kilkudziesięciotysięcznym tłumie. Przepisy administracyjne wykorzystano w sposób skrajnie instrumentalny, cyniczny, wątpliwy i nieproporcjonalny: „Deportowanie z powodu wykroczenia osób, których państwo prowadzi wojnę o przetrwanie, jest zwykłym barbarzyństwem” – zwrócili uwagę w liście otwartym do premiera członkowie ruchu Obywatele RP. Jeszcze gorzej wygląda to w przypadku Białorusinów odsyłanych siepaczom Łukaszenki.
W Ukrainie trwa brutalna wojna o przetrwanie państwa i narodu naszych sąsiadów. Na tej wojnie korzystamy podwójnie. Po pierwsze, bodaj po raz pierwszy w historii nie musimy przeciwstawiać się bezpośrednio zagrażającemu Europie barbarzyńskiemu najeźdźcy ze Wschodu; to Ukraina jest państwem frontowym. Po drugie – jak wskazano powyżej – jesteśmy beneficjentami pracy, wydatków i podatków milionów ludzi.
Zaledwie trzy lata temu – w 2022 r. – polskie państwo i społeczeństwo stanęło na wysokości zadania, otwierając granice i serca dla fali uchodźców wojennych. Polska była postrzegana przez Ukraińców jako największy przyjaciel (co potwierdzały badania opinii publicznej), jeden z głównych partnerów i sojuszników. Polskie społeczeństwo obywatelskie pracowało na to od czasów pomarańczowej rewolucji (2004/5) i Majdanu (2013/14), a wieloletni consensus polityczny, lepiej lub gorzej, opierał się na doktrynie Jerzego Giedroycia. W 1991 r. Polska jako pierwszy kraj na świecie uznała niepodległość Ukrainy od ZSRR. Dziś z kretesem zaprzepaszczamy ten dorobek.
Zapomniana rosyjska agresja
W ubiegłym tygodniu pod Osinami na w województwie lubelskim spadł – niewykryty – rosyjski dron. Było to już kolejne naruszenie polskiej przestrzeni powietrznej i kompromitacja polskiej obrony przeciwlotniczej. Odpowiedź rządu? Nota protestacyjna do władz Rosji i deklaracja, że na pewno nie wyślemy wojsk do Ukrainy (sic!). Innymi słowy – prawdziwy polski patriota dostaje amoku na widok ukraińskiej (lub czerwono-czarnej) flagi, a milczy, gdy rosyjski dron rozbija się na Lubelszczyźnie.
Powtórzmy: ukraińskie symbole – nienawistne won!; rosyjski dron – tchórzliwa cisza. Ukraińcy coraz bardziej rażą Polaków, a rosyjska agresja stała się relatywnie odległym zjawiskiem. Można wręcz odnieść wrażenie, że bardziej niż rosyjska dezinformacja i podpalenia obiektów w Polsce, przeszkadza nam ukraiński język na ulicach.
W tym samym czasie trzęsiemy się z oburzenia, że zabrakło nas na rozmowach prezydenta Ukrainy i europejskich liderów w Białym Domu. Dziwimy się także, że nie jesteśmy głównym partnerem Ukrainy w procesie odbudowy. Oczywiście, odrębnym aspektem pozostają w tym kontekście nasza – wątpliwa na poziomie państwowym – sprawność organizacyjna, konsekwencja w działaniu i koordynacja międzyresortowa. Jeden z dyplomatów, przedstawiciel międzynarodowej instytucji w Polsce, którego mandat to współpraca rozwojowa i odbudowa Ukrainy, w rozmowie ze mną zauważył parę dni temu gorzko: „Polska nierządem stoi” (i jakimś cudem jeszcze się trzyma). Kwestia wykracza jednak poza zakres niniejszego tekstu.
Obecnie, zamiast rozwijać współpracę z Ukrainą na wszelkich polach, odświeżyć ideę Międzymorza – jako tarczy i wschodniego filaru Europy, uzupełniającego jej architekturę bezpieczeństwa i współpracy gospodarczej – na własne życzenie konfliktujemy się z krwawiącym w egzystencjalnej walce sąsiadem. Robimy to w najpodlejszy i idiotycznie krótkowzroczny sposób, dzień po Dniu Niepodległości Ukrainy i udanej operacji stabilizacji frontu na Donbasie.
Bezpieczne niebo nad Polską – strefa zakazu lotów w Ukrainie
Czegokolwiek nie reprezentowałby sobą Karol Nawrocki, to jako sprawujący funkcję prezydenta tego kraju pozostaje jego najwyższym przedstawicielem, mając ogromny wpływ na reputację Polski – w Ukrainie i na świecie. Giedroyć – i zapewne również starający się aktywnie realizować jego idee Lech Kaczyński – przewracają się w grobach. W tej sytuacji koalicja rządzących „demokratów” i społeczeństwo muszą czynnie i energicznie przeciwstawić się Nawrockiemu. Budżet kancelarii prezydenta i uprawnienia jego urzędników do dostępu do informacji niejawnych mogą stać się kartami w tej w grze.
Do naszych ukraińskich przyjaciół musi natomiast popłynąć donośny głos: „Nie w naszym imieniu”. Jeśli rząd nie chce zrewidować stanowiska w zakresie udziału polskiego wojska w ewentualnej misji w Ukrainie, powinien ustanowić strefę zakazu lotów nad zachodnią częścią tego kraju. Niekoniecznie musi to być inicjatywa NATO (co jest obecnie nierealne choćby ze względu na politykę USA i opory innych krajów), lecz model „koalicji chętnych”, do której stopniowo będą dołączały inne państwa. Obok wymiaru politycznego, pożądane wsparcie dotyczy przede wszystkim dostaw i rozwijania zdolności w obszarze systemów antyrakietowych, samolotów myśliwskich, pocisków ziemia-powietrze i powietrze-powietrze.
Obrona ukraińskiej przestrzeni powietrznej jest w pełni uzasadniona zagrożeniem dla nas – niedawny upadek rosyjskiego drona daje ku temu dobry, aktualny powód. Projekt ten można ewentualnie realizować by etapami i – co istotne – odpalać rakiety, w ścisłej koordynacji ze stroną ukraińską, z polskiej strony granicy. W praktyce nie oznaczałoby to, że Polska musi przejąć całkowitą odpowiedzialność za ochronę ustalonego obszaru, lecz uzupełniać wysiłki ukraińskiej obrony powietrznej. Zdobywalibyśmy w ramach tej współpracy cenne doświadczenia, począwszy od detekcji wrogich środków rażenia, logistyki i interoperacyjności różnych systemów, które w relatywnie skuteczną, komplementarną strukturę potrafiła zintegrować Ukraina.
W żadnym wypadku nie oznacza to dołączenia do wojny z Rosją (która zresztą formalnie nie wypowiedziała jej nawet Ukrainie). Podstawą zaangażowania będzie porozumienie z całkowicie suwerenną w tym zakresie stroną ukraińską. Co więcej, rosyjskie samoloty nie zapuszczają się nad zachodnią Ukrainę, więc w praktyce mówmy o zestrzeliwaniu rosyjskich pocisków i systemów bezzałogowych (dronów). Całe dotychczasowe doświadczenie z putinowską Rosją uczy, że stanowcza postawa działa odstraszająco, a brak adekwatnej reakcji zachęca do dalszej agresji.
Byłoby to śmiałe posunięcie, na miarę decyzji z pierwszych tygodni inwazji w 2022 r., gdy rząd PiS postanowił przekazać Ukrainie kilkaset polskich czołgów, które wydatnie przyczyniły się do odpierania rosyjskiej agresji. Tego rodzaju inicjatywa na powrót postawiłaby nas w awangardzie państw wspierających naszego sąsiada, podniosła nasze znaczenie geopolityczne, przetarła szlak innym oraz przyczyniłaby się do naprawy i resetu relacji Polski z Ukrainą.
Źródło: onet.pl
