18 maja 2016 roku odbyło się wysłuchanie poświęcone nadużywaniu Interpolu przez kraje niedemokratyczne i konieczności przyjęcia bardziej rygorystycznych zabezpieczeń, które zorganizowała Komisja Prawna i Praw Człowieka Zgromadzenia Parlamentarnego Rady Europy. Spotkanie stanowiło drugie wysłuchanie o charakterze konsultacyjnym, w którym udział wzięli przedstawiciele NGO, Interpolu oraz eksperci, zorganizowane przez ciało PACE.
Po raz drugi do udziału w wymianie doświadczeń i zaprezentowania rekomendacji dt. reformy Interpolu, tak aby zabezpieczyć system przed nadużyciami praw człowieka, zaproszona została Fundacja Otwarty Dialog. Prace komisji były dobrą okazją do przekazania aktualnych informacji dt. zmian, które zaczął wdrażać Interpol oraz do zwrócenia uwagi na kilka kluczowych aspektów, które zdaniem Fundacji powinny zostać uwzględnione w raporcie PACE.
Anna Koj, szefowa brukselskiego biura Fundacji Otwarty Dialog, która wzięła udział w wysłuchaniu, mówiła m.in. o tym na ile skuteczny jest system dokonywania przeglądów tzw. „czerwonych powiadomień” (en. red alert, red notice) jeszcze przed ich publikacją przez Interpol. Z kolei Libby McVeigh z Fair Trials International poruszyła temat adekwatności mechanizmów odwoławczych Komisji Kontroli Kartotek (Commission for the Control of Interpol’s Files (CCF)). Podczas wysłuchania głos zabrał także Bill Browder z Hermitage Capital, który przedstawił postępy w prowadzonej przez niego międzynarodowej kampanii dt. jego byłego prawnika S. Magnitckiego. Jednocześnie opowiedział o tym jak władze Federacji Rosyjskiej (jak dotąd nieskutecznie) od ponad roku usiłują umieścić go na liście Interpolu. Interpol reprezentował Yaron Gottlieb, zastępca dyrektora Urzędu Spraw Prawnych.
Do tej pory poczyniono pierwsze kroki w kierunku reformy mechanizmów Interpolu. Fundacja z zadowoleniem przyjmuje, że rekomendacje wysuwane przez naszych ekspertów zostały uwzględnione w reformie. Do pozytywnych zmian należy zaliczyć: politykę wobec uchodźców oraz mechanizm, który zawiesza publikację oraz/lub widoczność czerwonego powiadomienia w bazie danych Interpolu do czasu ostatecznego rozstrzygnięcia procedury weryfikacyjnej. Jednocześnie wiele jeszcze pozostaje do zrobienia by przyjęte zmiany były z jednej strony w pełni funkcjonalne, a z drugiej doprowadziły do zmiany systemowej. By to osiągnąć potrzebna jest bliska współpraca państw członkowskich Interpolu, organizacji międzynarodowych oraz ciał i urzędów takich jak Biuro Wysokiego Komisarza Narodów Zjednoczonych do spraw Uchodźców (UNHCR).
Jesteśmy przekonani, że Interpol powinien stworzyć instytucjonalne warunki dla bliższej współpracy pomiędzy Komisją Kontroli Kartotek, a niezależnymi ekspertami, ze znajomością prawa dt. azylu i ekstradycji oraz o doświadczeniu w zakresie praw człowieka. Tacy eksperci byliby w stanie ocenić motywy polityczne, które często stoją za ściganiem przez niedemokratyczne kraje swoich obywateli oraz zapewniliby wysoki poziom kontroli w toku procedur.
Fundacja Otwarty Dialog zaleca m.in. postawienie na indywidualne podejście do ewaluacji wniosków składanych przez członków Interpolu, np. poprzez ustanowienie „ratingu państw członkowskich Interpolu”. Ranking uwzględniałby opinie międzynarodowych niezależnych organizacji dt. stopnia przestrzegania praw człowieka w danym kraju oraz liczbę wniosków złożonych przez dane państwo, które zostały uznane za sprzeczne z konstytucją bądź wewnętrznymi przepisami Interpolu. Pomysł ten wsparł m.in. Bill Browder, który opowiedział się w swoim wystąpieniu za dwupoziomowym systemem dla członków Interpolu. Kryterium różnicującym miałby być właśnie poziom respektowania konstytucji i przepisów Interpolu. Jednocześnie, zrozumiałe jest, że część działań, które podejmuje Interpol musi być objęte tajemnicą. Niemniej jednak organizacja powinna być możliwie najbardziej transparentna jeśli chodzi o podawanie statystyk dt. liczby żądań, które są odrzucane z powodów politycznych oraz informacji, z jakich krajów napływają politycznie motywowane wnioski.
Dyskutowane są także inne propozycje usprawnienia i reformy Interpolu, m.in. w oparciu o zalecenia Grupy Roboczej Interpolu ds. Przetwarzania Informacji dotyczące wdrożenia kompleksowego przeglądu mechanizmów nadzorczych Interpolu w zakresie przetwarzania danych (GTI). Fundacja postulowała zmiany w tym zakresie w swoim szczegółowym sprawozdaniu złożonym w ubiegłym roku. Propozycje tych reform zostaną omówione jeszcze w tym roku podczas Zgromadzenia Ogólnego Interpolu na Bali.
Fundacja Otwarty Dialog uważnie śledzi postępy w debacie dt. reformy Interpolu oraz proces sporządzania raportu PACE. Zdajemy sobie sprawę, że Interpol – częściowo dzięki ożywionej dyskusji o potrzebie ustanowienia silniejszych gwarancji praw człowieka w ramach struktur i mechanizmów organizacji – stał się bardziej otwarty i wyraża wolę nawiązania konstruktywnego dialogu z przedstawicielami społeczeństwa obywatelskiego. Swoją rolę postrzegamy w dalszym monitorowaniu procesu oraz formułowaniu rekomendacji dla zainteresowanych stron w oparciu o nasze doświadczenie pomocy osobom prześladowanym przez państwa niedemokratyczne przy użyciu mechanizmów Interpolu.
